JÓZEF WILKOŃ

Georges Braque powiedział po śmierci Bonnarda: „Jego radość życia była znakiem jego epoki, nie jest znakiem naszej“. Miał rację. Nasza epoka napiętnowana widmem drugiej wojny światowej nie była radosna. Podzielona Europa żyła w ciągłym niepokoju. Widać ten niepokój w malarstwie Tapiesa, Bacona, Canogara, Baselitza. Amerykanie próbowali rozładować napięcie w podejrzanie radosnej twórczości Warhola, Wasselmanna, czy Lichtensteina. Artyści polscy przeżyli wprawdzie okres wymuszonej radości w dobie surrealizmu, ale gdy tylko powiało świeżym wiatrem dołączyli do europejskiej większości.

Na tej rozległej przestrzeni smutku Józef Wilkoń od początku budował enklawę radości.  Świadomie w opozycji do większości. Wykształcony Historyk Sztuki i Malarz wybrał ilustrację, rzeczywistość baśniową i poetycką. Schronił się w niej jak ptak w dziupli kangura. Zobaczycie ich Państwo na wystawie! Co jakiś czas wyglądał z niej, aby rozejrzeć się, co się wokół niego dzieje. Widać to wyraźnie w ilustracjach Wilkonia. Ale z biegiem czasu coraz mniej interesowała go rzeczywistość sztuki, zdecydowanie bardziej wolał obserwować najbliższe otoczenie: przyrodę, świat zwierząt. Z tej obserwacji powstawały ilustracje niezwykłe. I oto pewnego dnia odrywa się od opanowanego do perfekcji warsztatu, aby poddać się przygodzie. Z drewna, ocynkowanej blachy, blachy miedzianej tworzy ten sam świat, który do tej pory uwięziony był na płaskiej powierzchni papieru. Świat własny. Nie podobny do żadnego innego. Znowu mamy psy najbardziej psie na świecie, przeciwne ich naturze koty, niezależne i wyniosłe. Jedne i drugie wykonane z tego samego materiału: drewna, jakby ledwie dotkniętego ręką artysty. Owady Wilkonia mają wszystko, co owad mieć powinien. Pancerne skrzydełka i drugą parę skrzydełek ulotnych jak mgła, chociaż wykonanych z blachy. Owady wszakże oglądamy jakby z pozycji małej Alicji z krainy czarów. Są znacznie większe niż w rzeczywistości.  Ale nie dlatego, żeby wyglądały groźnie i tajemniczo, ale żeby zrekompensować im krzywdę, jaką wyrządziła im natura skazując na anonimową małość. Ryby unoszą się w powietrzu jak samoloty. Szczególnie te z blachy. Wydają się groźne, jak nietoperze, o których legendy mówią, że lubią zaplatywać się we włosy. Niemiłe uczucie. Wilkoń w swojej fascynacji światem zwierząt posuwa się do obrazoburstwa. Buduje wielki ołtarz szafowy, jaki znajdował się w każdej prawie średniowiecznej katedrze i konstruuje coś na kształt „sacra conversazione“, świętej rozmowy. Bohaterami są oczywiście zwierzęta. Porozumiewają się łagodzącym obyczaje językiem muzyki. W niezwykłej zgodzie i skupieniu koza gra na flecie, świnia na skrzypcach, krowa na harmonii, druga koza na perkusji. Domyślać się jedynie możemy, że liczne ptaki śpiewają. Nic nie mąci tego nastroju... oprócz sępów, które drapieżnie, z czerwonymi po krwawej uczcie dziobami gromadzą się nad Groznym. Tak je zobaczył artysta, gdy nieopatrznie wychynął z dziupli kangura... .

Andrzej Matynia  - tekst z katalogu p.t.: „Zwierzyniec Wilkonia“ s. 11